پوستر مجله

چالش‌ها و الزامات حقوقی به‌کارگیری هوش مصنوعی در دادرسی الکترونیک و حل‌وفصل اختلافات
دوره 1، شماره 2 (زمستان)، 1404، صفحات 28 - 36
نویسندگان : علیرضا براتی* 1
1- کارشناس ارشد حقوق خصوصی، گروه حقوق خصوصی ، واحد نوراباد ممسنی ، ایران
چکیده :
با گسترش فناوری‌های دیجیتال، نظام‌های قضایی در سراسر جهان در حال گذار به سوی دادرسی الکترونیک و روش‌های جایگزین حل‌وفصل اختلافات (ADR) مبتنی بر فناوری هستند. در این میان، هوش مصنوعی به عنوان یک عامل تحول‌آفرین ظهور کرده است که قابلیت دگرگونی فرآیندهای سنتی دادگستری را دارد. این مقاله به بررسی عمیق چالش‌ها و الزامات حقوقی ناشی از ادغام هوش مصنوعی در نظام دادرسی الکترونیک و حل‌وفصل اختلافات می‌پردازد. با استفاده از روش تحقیق توصیفی-تحلیلی و با استناد به منابع معتبر بین‌المللی، چالش‌های کلیدی از جمله مسئولیت حقوقی و پاسخگویی، شفافیت و تبیین‌پذیری، حریم خصوصی و امنیت داده‌ها، جانبداری الگوریتمی و تبعیض، و همچنین چالش‌های ناشی از خودکارسازی تصمیم‌گیری مورد تجزیه و تحلیل قرار می‌گیرند. در ادامه، الزامات حقوقی ضروری برای مقابله با این چالش‌ها، شامل تدوین چارچوب‌های نظارتی جامع، ایجاد استانداردهای فنی و اخلاقی، طراحی سازوکارهای نظارتی مستقل، و ضرورت آموزش و ظرفیت‌سازی برای قضات و وکلا ارائه می‌شود. این مقاله نتیجه می‌گیرد که علی‌رغم پتانسیل بالای هوش مصنوعی برای افزایش کارایی و دسترسی به عدالت، تحقق این مزایا منوط به پیش‌بینی و رفع چالش‌های حقوقی پیش‌رو از طریق قانون‌گذاری هوشمند، حاکمیت مسئولانه فناوری و حفظ ارزش‌های بنیادین حقوقی مانند انصاف، برابری و دادرسی عادلانه است.